Vlees.nl

Home / De thema’s / Dierenwelzijn /

Zorg voor varkens in de Nederlandse veehouderij

Er zijn veel varkenshouders in Nederland, en we zijn dan ook één van de grootste exporteurs van varkensvlees in Europa met ongeveer 12 miljoen varkens (2020). Niet alleen op biologische en scharrelvarkens houderijen maar ook op reguliere bedrijven is er steeds meer aandacht voor goede gezondheid en het welzijn van varkens. Omdat er steeds meer bekend is over natuurlijk gedrag, kan er steeds gerichter aandacht worden besteed aan het verbeteren van de leefomgeving van de varkens. Ook vanuit overheid en consumenten is er veel aandacht voor het welzijn van varkens die gehouden worden om ons te voorzien van voedsel. 

Facts & Figures

12

 

Een zeug kan per worp wel 12 biggetjes krijgen

 

300

 

Er zijn zo’n 300 varkensrassen

 

47%

 

47% van het varkensvoer bestaat uit reststromen en nevenproducten

 

Dierenwelzijn varkens

Welzijn gaat over de zorg voor de behoefte en gezondheid van dieren. De richtlijnen om goede zorg voor dieren te garanderen liggen vast in de Wet Dieren. De Vijf Vrijheden van de Wet Dieren zijn de basisprincipes voor dierenwelzijn en vormen het uitgangspunt voor veehouders, overheid en dierenwelzijnsorganisaties. op de pagina ‘dierenwelzijn’ vertellen we je hier meer over algemeen dierenwelzijn en de ontwikkelingen in de veehouderij in Nederland.

Het leven in de Nederlandse stal: zo leven varkens

Varkens zijn groepsdieren. Op de meeste varkenshouderijen leven varkens in gesloten stallen. Voor de huisvesting van varkens zijn er wettelijke richtlijnen en regels die gelden voor elke varkenshouderij. De wettelijke normen gaan bijvoorbeeld over de ruimte per dier, het percentage roostervloer en dichte vloer en het klimaat. Alle voorschriften hebben het doel om een gezonde omgeving te creëren voor de dieren en om hun groei te bevorderen. 

Kraamhokken:

In het kraamhok worden biggen vaak apart van de moeder gehouden, zodat ze niet onder de moeder terecht kunnen komen.  Ze liggen in een eigen warme hoek met vloerverwarming en een warmtelamp, wel kunnen ze hun moeder zien en aanraken en bij haar drinken. De loopruimte is aangepast aan de pootjes van de biggen. Naarmate biggen ouder en zwaarder wordt, verandert de huisvesting. Grotere biggen hebben namelijk andere behoeften aan ruimte, roostervloer en het klimaat. De temperatuur kan bijvoorbeeld lager zijn, terwijl de ventilatie toeneemt.

Vloer:

De vloer van een varkensstal is meestal gedeeltelijk dicht, en bestaat gedeeltelijk uit roosters. De roosters zorgen ervoor dat de mest van varkens afgevoerd kan worden, de dichte vloer is prettiger voor het varken om op te leven. Vanuit de wet is er veel aandacht voor de vloer van het varkenshok, bijvoorbeeld dat deze voor minimaal 40% dicht moet zijn en dat varkens zich niet kunnen bezeren aan de vloer van hun stal.

Klimaat:

In de varkensstal is het altijd rond de 21 graden, en minstens 8 uur per dag is het licht in de stal.  Het geluidsniveau in de stal mag niet de hele tijd 85 dB of hoger zijn en constant of plotseling lawaai moet worden vermeden.

Afleiding:

Varkens zijn nieuwsgierige dieren. Een varkenshok beschikt daarom over materiaal om te onderzoeken en mee te spelen, bv. stro, hooi, hout, zaagsel, compost van champignons, turf of een mengsel daarvan. Om ervoor te zorgen dat het afleidingsmateriaal (of ‘hokverrijking’) interessant is voor de varkens, moet het volgens de wet ‘eetbaar, onderzoekbaar, kauwbaar of manipuleerbaar’ zijn.

Er zijn verschillende soorten stallen. Moderne stallen zijn vaak zo ingericht, dat ze minder ammoniak uitstoten en daarmee beter zijn voor het milieu. Stallen die meer dan 7.500 varkens huisvesten worden ook wel megastal genoemd. Varkens leven hier op dezelfde manier als varkens in kleinere stallen, maar dan op een grootschaliger bedrijf.

Wat eten varkens?

Varkens zijn omnivoren. Dat betekent dat ze net als mensen zowel plantaardig als dierlijke producten eten. Hun gebit, bestaande uit knobbelkiezen en hoektanden, is aangepast voor het afbijten van voedsel. Varkensvoer wordt vooral op maat gemaakt, met precies alle gezonde stoffen die zij op dat moment nodig hebben. Het voer kan een mix zijn van droog en nat voer. 47% van het Nederlands varkensvoer bestaat uit reststromen en nevenproducten van de voedingsmiddelenindustrie. Denk daarbij bijvoorbeeld aan oud brood of koekjes of kapotte elleboogjes macaroni. 

Brijvoer:

Het natte voer heet brijvoer en is een mengsel van mengvoer (droog voer, vaak deels bestaand uit granen), vaste en vloeibare bijproducten en water. Het grootste deel van het mengsel bestaat uit granen, maïs, soja resten en resten van voederbieten.

Biggenvoer:

Pasgeboren biggetjes krijgen moedermelk en speciale biggenpap. Na twee tot vier weken beginnen biggen aan droog biggenvoer, dat alle nodige vitaminen en mineralen bevat.

Brok en ruwvoer:

Varkens krijgen vaak extra brokken en pap om goed te groeien. Ze worden gevoed via droogvoerbakken, brijbakken of troggen. Varkens worden gevoed op basis van hun behoeften, om hongergevoel te voorkomen krijgen ze vezelrijk ruwvoer zoals gras, hooi en groenten. Sommige varkens krijgen onbeperkt droogvoer, terwijl anderen precies afgemeten porties krijgen. Ook is er speciaal voer voor drachtige zeugen.

Water:

Vanaf dat varkens twee weken oud zijn, beschikken ze steeds over vers water, zodat ze kunnen drinken wanneer ze daar behoefte aan hebben.

Ingrepen bij varkens

Om een veilige en gezonde omgeving voor de varkens te creëren, kan het nodig zijn om ingrepen te laten doen bij de dieren.  Deze ingrepen worden gedaan door gekwalificeerde en vakbekwame mensen zoals de dierenarts, en alleen als het echt nodig is. De controle hierop ligt bij de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA).  

Couperen:

Couperen is het verwijderen van een deel van de staart en/of oren van dieren. Bij de meeste varkens in Nederland worden staarten gecoupeerd om agressief gedrag zoals staartbijten te voorkomen. Couperen is gedoogd tot 2030 , vanaf dan mag geldt er een verbod. Tot 2030 mag een varkenshouder dus couperen, als dat nodig is. In de tussentijd kan elk bedrijf op zijn eigen snelheid toewerken naar het stoppen met couperen. Biologische varkensbedrijven couperen niet.

Identificatie:

alle varkens, inclusief hobbyvarkens, moeten worden geïdentificeerd met een oormerk, aangebracht door de veehouder met behulp van een speciale tang. Dit moet gebeuren binnen een week nadat de big naar een zelfstandig hok is gegaan, of uiterlijk drie maanden na geboorte. Bij invoer van varkens uit landen buiten de EU moet het oormerken binnen drie werkdagen na aankomst worden aangebracht (tenzij ze voor die tijd naar de slacht gaan). Fokvarkens die zijn ingeschreven in een stamboek mogen sinds 1 januari 2008 worden getatoeëerd in plaats van een oormerk dragen.

Castreren:

Een klein deel van de beren (mannelijke varkens), produceert berengeur. Dit is een erg onaangename geur die vrij komt bij het verhitten van het vlees. Om berengeur te voorkomen, worden beerbiggen meestal gecastreerd. Deze ingreep kan pijnlijk en stressvol zijn voor de biggen. Daarom is er al veel onderzoek gedaan naar alternatieven.  Een mogelijke alternatieve oplossing is immunocastratie: twee injecties stoppen dan de groei van de testikels. Toch zit grootschalige toepassing van immunocastratie er vooralsnog niet in. De reden is de beperkte acceptatie van vlees van beren die zijn gevaccineerd tegen berengeur. Er worden onderzoeken gedaan naar zowel alternatieven voor casteren als het voorkomen en vroegtijdig ontdekken van berengeur.

Goede gezondheid voor varkens

Aandacht voor welzijn betekent ook de zorg voor een goede gezondheid. Varkenshouders, dierenartsen, transporteurs, voerleveranciers en slachterijen werken samen om de gezondheid van de varkens te monitoren. Stallen zijn ingericht volgens strikte eisen om gezondheid te waarborgen. Er zijn verschillende risico’s, verschijnselen en ziekten waar de varkenshouders extra aandacht aan besteden. 

Staartbijten:

Ondanks dat de meeste varkens worden gecoupeerd blijft staartbijten een uitdaging. Het komt voor op ongeveer 50% van de Nederlandse varkensbedrijven. De behoefte van varkens om hun omgeving te verkennen is groot, en als er onvoldoende afleiding beschikbaar is, worden hokgenoten onderzocht. Staartbijten kan leiden tot verwondingen. Daarom ligt de focus van veel onderzoek op het wegnemen van verveling en frustratie bij varkens.

Varkenspest:

Varkenspest is een virusinfectie, zeer besmettelijk en vaak dodelijk voor varkens. Het virus kan maanden in een stal aanwezig blijven. Er zijn twee soorten varkenspest. De klassieke en de Afrikaanse varkenspest. Besmette varkens moeten worden afgemaakt om verdere verspreiding van het virus te voorkomen. Ook is het aan te raden geen vleesproducten uit andere landen mee te nemen naar Nederland. Sinds 1998 is er in Nederland gelukkig geen varkenspest meer voorgekomen, mede dankzij strenge hygiënemaatregelen. Voor mensen is het virus niet gevaarlijk.

Transport van varkens

Het vervoeren van varkens is nodig om de dieren naar de slachterij te brengen, of naar een andere houderij. Transport van levend vee verdient speciale aandacht. Daarom zijn er regels, bijvoorbeeld dat dieren worden vervoerd in voertuigen met voldoende luchtventilatie en dat de dieren onderweg voldoende bewegingsruimte hebben. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)  houdt toezicht op het welzijn van de dieren tijdens transport en handhaaft de wet- en regelgeving.

Je leest meer over transport van varkens vee op onze pagina over algemeen dierenwelzijn. 

Ontwikkelingen in de Varkenshouderij

De varkenssector is volop in ontwikkeling. Er loopt continu onderzoek naar hoe dierwelzijn verder kan worden verbeterd. De transitie naar een meer duurzame en diervriendelijke sector zullen ervoor zorgen dat kringlopen op regionaal en wereldwijd niveau sluiten. Dit biedt kansen om het welzijn van de varkens verder te verbeteren en het bedrijf te verduurzamen. 

Betere stallen:

De Nederlandse varkenshouderij staat voor een transitie naar een meer duurzame en diervriendelijke sector. Door groeiende aandacht voor dierenwelzijn wordt er steeds meer onderzoek gedaan naar diverse manieren om varkens op een diervriendelijke manier te houden. Oudere varkensstallen zullen steeds meer worden omgebouwd tot  diervriendelijke en duurzame stallen.

Berengeur:

Berengeur is een onaangename geur die vrij kan komen tijdens het verwarmen van rauw varkensvlees. Er is onderzoek aan de gang om de exacte oorzaken van berengeur te achterhalen en effectieve oplossingen te vinden die zowel goed zijn voor de varkens als voor de consumenten. Vleesbedrijven en wetenschappers zijn op zoek naar apparatuur die berengeur tijdens het slachtproces kan opsporen en naar manieren om het kruisen van varkens met specifieke genen te gebruiken om berengeur te voorkomen.

Bronnen & Links: 

De lekkerste recepten, winacties en meer ontvangen?
Schrijf je direct in:

Je ontvangt ongeveer eens per maand een mail van ons.
vlees

Veelgestelde vragen

Vragen over vlees

Hot Topics

Vlees

Varkensvlees Varkensvlees Rundvlees Rundvlees Kalfsvlees Kalfsvlees Ander vlees Ander vlees Thema's rond vlees Thema's rond vlees

Nieuws

do 14 jul

Zien eten doet eten

Wie grotere porties op zijn bord krijgt en zich bovendien omringt weet door grote eters, zal onbewust meer tot zich nemen dan wanneer die factoren er niet zijn. Dat blijkt uit