5 recente vragen

Dossiers

Breadcrum

Samenvatting

Het begrip kanker is een verzamelnaam voor veel verschillende ziektes, waaronder darmkanker. KWF Kankerbestrijding stelt dat niet duidelijk is in hoeverre voedingsmiddelen de kans verhogen of verlagen. Daarvoor spelen teveel andere factoren een rol.
Een oorzakelijk verband met het eten van vlees is niet aangetoond.
Wel is duidelijk dat goede eet- en leefgewoonten het risico op darmkanker kunnen verminderen. In Nederland loopt al jaren een groot onderzoek naar kanker (Cohortstudie). Deze studie heeft geen verband gevonden tussen het eten van vlees en het ontstaan van (darm)kanker.
In Nederland eten we geen grote hoeveelheden vlees. De gemiddelde vleesconsumptie ligt rond 100 gram per dag, conform het advies van het Voedingscentrum. Verder variëren Nederlandse consumenten bij de keus van hun vlees en bakken ze vlees niet al te bruin.

Naar boven

Wat is het ?

Kanker is een verzamelnaam voor veel ziektes met als kenmerk dat cellen zich onbeheerst vermenigvuldigen. De voortwoekerende cellen kunnen schade aanrichten in het hele lichaam.
Een groeiende welstand, betere voeding, goede preventieve gezondheidszorg en medische vooruitgang hebben gezorgd dat we ouder worden. Veel soorten kanker houden verband met de leeftijd. De meeste patiënten krijgen kanker in de tweede helft van hun leven. De vooruitgang in de wetenschap zorgt dat kanker vaker en sneller wordt ontdekt.

Naar boven

Hoe ontstaat het ?

Het feit dat mensen ouder worden is de belangrijkste reden waarom kanker steeds vaker voorkomt. De gemiddelde leeftijd is in enkele eeuwen met tientallen jaren gestegen. Dit is het resultaat van een groeiende welstand, betere voeding, goede preventieve gezondheidszorg en technologische, medische vooruitgang.
Veel soorten kanker zijn afhankelijk van de leeftijd. De meeste mensen krijgen kanker in de tweede helft van hun leven.
De ontwikkelingen en vooruitgang in de medische wetenschap leiden er bovendien toe dat kanker ook vaker en sneller wordt ontdekt. De verwachting is dat mede daarom het aantal kankerpatiënten verder gaat stijgen.

Naar boven

Andere oorzaken

Een bekende oorzaak van kanker is blootstelling aan chemische stoffen zoals asbest of benzopyreen in rook. Ultraviolette straling kan eveneens celmutaties en dus kanker veroorzaken.
Daarnaast kunnen ziekteverwekkers de oorzaak zijn voor het ontwikkelen van kanker, zoals de bacterie helicobacter pylori die kan leiden tot maagkanker.
Ook een afwijkende stofwisseling kan bijdragen.
Tenslotte kan een erfelijke aanleg een sterk verhoogd risico geven, zoals bij borstkanker, eierstokkanker of baarmoederhalskanker bij vrouwen en prostaatkanker bij mannen.
Verder denken wetenschappers en medici meer en meer aan DNA en beschadigde genen als oorzaak van de ontwikkeling van kanker.
(Bron KWF-Kankerbestrijding)

Naar boven

Darmkanker

Dunne darmkanker
Dunne darmkanker komt weinig voor. Het gaat in Nederland om zo’n 150 personen per jaar, iets meer bij mannen dan bij vrouwen en vaak op oudere leeftijd. Dunne darmkanker kan erfelijk zijn.

Dikke darmkanker
Dikke darmkanker komt veel voor. Het gaat om circa 12.000 mensen per jaar met tumoren in de dikke darm. Deze vorm komt iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Na borstkanker is het de meest voorkomende soort bij vrouwen. Bij mannen staat longkanker op de eerste plaats, gevolgd door prostaatkanker en dikke darmkanker.
Dikke darmkanker ontstaat meestal bij mensen die ouder zijn dan 50 jaar, doordat een poliep in de darm zich ontwikkelt tot een kwaadaardige tumor. Als dit in een vroeg stadium wordt ontdekt, is het te behandelen.

Endeldarmkanker
De endeldarm is het laatste deel van de dikke darm. Endeldarmkanker (ook wel rectumcarcinoom genoemd) is een kwaadaardige tumor die zich in de laatste 15 cm van de dikke darm bevindt. Het gaat in Nederland om ongeveer 4.000 patiënten per jaar.

Naar boven

Oorzaken

De wetenschap heeft geen exacte oorzaak van het ontstaan van darmkanker.
KWF Kankerbestrijding stelt dat een aantal factoren de kans wel kan verhogen. Dit zijn darmpoliepen bij oudere mensen, chronische ontstekingen en erfelijke aandoeningen.
Goede eet- en leefgewoonten kunnen de kans op darmkanker verminderen. Maar volgens het KWF is onduidelijk in hoeverre bepaalde voedingsmiddelen van invloed zijn.
Sommige onderzoeken geven aan dat het eten van (te) (veel) rood vlees, het drinken van meer dan 3 glazen alcohol per dag, te veel (te) zoete frisdranken, roken en overgewicht het risico kunnen verhogen. Daarnaast lijkt voldoende lichaamsbeweging (minimaal 30 minuten per dag) en het eten van groenten, fruit en volkoren producten het risico te kunnen verlagen.

Naar boven

Preventie en behandeling

Algemene en bekende aanbevelingen inzake kanker zijn niet roken, de huid niet te lang en/of onbeschermd bloot stellen aan de zon, overgewicht helpen vermijden, gevarieerde voeding en regelmatig bewegen. Ook zou de kans op bepaalde kankersoorten toenemen bij een voedingspatroon met weinig groenten en fruit.
Dit houdt niet in dat iemand met een gezonde eet- en leefstijl geen kanker zou kunnen krijgen. Externe invloeden, genetische aanleg en leeftijd spelen immers ook een rol.
De ontwikkelingen en vooruitgang in de wetenschap en vroege opsporing krijgen steeds meer aandacht, zodat tumoren vaker en sneller worden ontdekt. Behandelingen worden beter en kunnen gerichter en met minder bijwerkingen worden ingezet.

Naar boven

Vlees en darmkanker

Afgelopen jaren zijn honderden epidemiologische studies gedaan naar de mogelijke relatie tussen het eten van vlees en darmkanker.
(De epidemiologie bestudeert de invloed van levensstijl, gezondheidstoestand en andere persoonlijke of sociale factoren op de verspreiding van een ziekte).
Bij die onderzoeken ging het vaak om rood vlees, maar de resultaten wisselden onderling.  De mogelijke invloed van vlees op het ontstaan of het verder ontwikkelen van (darm)kanker bleef onduidelijk en is niet eenduidig vastgesteld.

In Nederland loopt al veel jaren (groot) onderzoek naar de oorzaken van kanker (Cohortstudie). Ook deze studie geeft geen sluitend verband tussen het eten van vlees en het ontstaan van (darm)kanker. In Nederland eten we ook geen grote hoeveelheden. De gemiddelde vleesconsumptie ligt in Nederland rond de 100 gram per dag, in lijn met aanbevelingen van het Voedingscentrum (in casu de Gezondheidsraad).

Diverse onderzoeken in VS

Amerikaanse onderzoekers hebben 35 epidemiologische studies geïnventariseerd om beter begrip te krijgen van de eventuele relatie tussen vlees eten en (darm)kanker. Ze vergeleken demografische gegevens, onderzoeksgroepen en -methodes en de manier waarop gegevens waren geanalyseerd. Tussen de studies bleken grote verschillen te zitten qua opzet en aanpak waardoor onderlinge vergelijkingen nauwelijks mogelijk waren.
De onderzoekers constateerden dat het veelal ging om beperkte aantallen, relatief lage risico’s en geen duidelijke trend tussen geconsumeerde hoeveelheden rood vlees en het ontstaan van kanker. Resultaten varieerden ook in soorten kanker (dikke, dunne of endeldarm) en in verschillen tussen mannen en vrouwen. Bij vrouwen werd geen duidelijke relatie geconstateerd. De relatie tussen vlees eten en darmkanker was ook bij mannen zwak. Zo werd vaak niet gekeken naar andere eet- en leefpatronen, zoals een hoge inname van suikers en alcohol of het eten van weinig fruit, groenten of vezels. Ook factoren zoals weinig beweging, roken en overgewicht werden doorgaans niet meegewogen bij de analyses. Volgens de onderzoekers was het dan ook niet mogelijk effecten van rood vleesconsumptie op het ontstaan van kanker onomstotelijk vast te stellen.

Onderzoeken in andere delen van de wereld vertonen vergelijkbare resultaten. Onderzoek in Australië naar de relatie tussen vleesconsumptie, vleesbereiding en het risico op darmkanker concludeerde dat er geen oorzakelijke relatie te leggen is.

WCRF-onderzoek
Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds heeft de relatie tussen rood en bewerkt vlees en de kans op dikke darmkanker onderzocht.
Rood vlees bevat de stof heem, een ijzerrijke samenstelling die de productie van N-nitroso bestanddelen kan bevorderen. Van deze bestanddelen is bekend dat ze het DNA in onze cellen kunnen beschadigen. IJzer kan de aanmaak van zogeheten 'vrije radicalen' bevorderen en schade veroorzaken aan de wand van de dikke darm.
Volgens het onderzoek is er slechts beperkt bewijs voor een verband tussen het eten van vlees en darmkanker. Enkele studies zouden hebben getoond dat de consumptie van veel vlees, met name bewerkt vlees zoals vleeswaren en hamburgers het risico op kanker zou kunnen verhogen. Deze resultaten worden niet in alle studies bevestigd en meta-analyses laten ook geen duidelijk effect zien. (Een meta-analyse is een onderzoek waarin verschillende studies over een onderwerp bij elkaar worden gevoegd). 
Ondanks deze nuanceringen wordt het fonds vaak aangehaald als het gaat om de relatie tussen het eten van vlees en het risico op kanker.
Het fonds pleit voor matige consumptie van rood vlees (niet meer dan 500 gram bereid vlees per week (700 gram onbereid) en voor een keuze van de magere vleessoorten in combinatie met plantaardige voeding en vezelrijke producten. Dat is in lijn met het advies van het Voedingscentrum (in casu de Gezondheidsraad).

Europees onderzoek in 2005
In 2005 is een groot Europees onderzoek uitgevoerd naar de relatie tussen voeding en kanker. De onderzoeksresultaten werden in 2005 gepubliceerd in de NJCI (Journal of National Cancer Institute), het wetenschappelijke tijdschrift van het Amerikaanse Nationale Kanker Instituut.
Vanuit Nederland hebben het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Centrum voor Voeding en Gezondheid en het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC) meegewerkt aan het EPIC-onderzoek (European Prospective Investigation info Cancer and Nutrition).
Uit het onderzoek kwam naar voren dat mensen die veel rood vlees en vleeswaren eten, meer kans hebben op het ontstaan van darmkanker. Voor personen die per dag gewoonlijk 160 gram of meer (ruim anderhalf ons) rood vlees en vleeswaren eten, bedraagt het risico om binnen tien jaar deze vorm van kanker te krijgen 1,7 procent. Voor mensen die gewoonlijk minder dan 20 gram per dag eten (eens per week of minder) bedraagt dit risico 1,3 procent.

Voedingscentrum
Ook het Voedingscentrum geeft aan dat geen duidelijke relatie is aangetoond tussen het eten van vlees en het ontstaan van kanker. Sommige onderzoeken wijzen op een mogelijk verband. Zo zou het heemijzer in vlees een reden kunnen zijn, maar dit wordt niet bevestigd in andere onderzoeken. Daarom hanteert het Voedingscentrum bij het eten van vlees het volgende advies: eet matig, varieer en kies bij voorkeur magere vleessoorten.

Naar boven

Bewerkt vlees en (darm)kanker

In de VS vinden diverse onderzoeken plaats naar de relatie tussen het eten van bewerkte vleesproducten en het risico op het ontstaan van darmkanker. De onderzoekers proberen oorzaken en verklaringen op te sporen voor een mogelijk verband. Zij kijken specifiek naar het effect van het heemijzer, nitriet en andere organische stoffen die van invloed kunnen zijn. Met de informatie kunnen bedrijven - indien nodig - hun vleesproducten aanpassen, zodat eventuele risico’s worden weggenomen.

Naar boven

Zorgvuldige bereiding van vlees voorkomt ongewenste stoffen

Vlees is een product dat zorgvuldig moet worden bereid.
Enerzijds om de kwaliteit optimaal te houden maar vooral ook omdat bij onjuiste behandeling van vlees kankerverwekkende stoffen zouden kunnen ontstaan.
Dat kan gebeuren als vlees verbrandt, bijvoorbeeld als het niet al te zorgvuldig op de barbecue wordt bereid. Zolang er nog vlammen zijn, kunnen deze het vlees verbranden waardoor zwarte stukjes aan het vlees ontstaan. Deze verkoolde delen bevatten schadelijke stoffen. Dit kan worden voorkomen door goed te barbecuen. Informatie is te vinden op www.vlees.nl/lekker-vlees/kooktechnieken/bekijk/barbecuen/ maar ook op de site van het Voedingscentrum.

Het Voedingscentrum adviseert consumenten per dag maximaal 100 -125 gram bereid vlees te eten, bij voorkeur magere soorten. Nederlandse consumenten volgen dit advies al vele jaren, zoals blijkt uit cijfers van het Productschap Vee en Vlees.

Naar boven

Nieuws

Marktleider in kalfsvlees scoort in MVO

De Nederlandse (internationale) marktleider in kalfsvlees oogst lof op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Bij een...

Lees meer
Insecten goede en milieuvriendelijke bron voor veevoer

Insecten kunnen fungeren als goedkope voedingsbodem voor varkensvoer. Als diervoerproducenten meer gebruik zouden maken van insectenmeel...

Lees meer

Naar boven

Dossiers

Uitgelicht

Werken in de NL Vleesector

Lees meer