5 recente vragen

Dossiers

Op verpakkingen van levensmiddelen staat informatie die voor de consument van belang kan zijn. Onder andere een ingrediëntenlijst, allergie-informatie, voedingswaarden zoals de gehaltes aan vetten, suikers en andere koolhydraten en eiwitten. Welke informatie op een etiket of verpakking moet staan is in een reeks wetten en richtlijnen vastgelegd.

Ook in de productieketen van vlees wordt informatie op verpakkingen, labels, etiketten of in documenten vastgelegd. Een veehouder kan hiermee een leverancier controleren en officiële instanties kunnen nagaan of aan wettelijke eisen wordt voldaan. 

Naar boven

Waarom etiketteren en labelen?

In wetgeving van de Europese Unie en van afzonderlijke lidstaten wordt bepaald waaraan voedsel en voedselproductie moet voldoen. Speciale overheidsinstanties zien toe, dat producenten de regels naleven, zoals in Nederland de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA).

In toenemende mate willen consumenten uitgebreider geïnformeerd worden over een product om op basis daarvan een eigen keuze te kunnen maken. Omgekeerd wil een producent graag zaken naar een gebruiker communiceren.

Uiteraard kan informatie over producten worden verkregen via websites of drukwerk. De meest directe manier is echter op het etiket of de verpakking van het product. De etiketteringseisen breiden zich steeds verder uit. Dat geldt niet alleen voor consumentenverpakkingen, maar voor leveranciers in een productieketen. Zij moeten op verpakkingen duidelijk aangeven wat de inhoud is en aan welke voorwaarden het voldoet.

Het aanprijzen van producten is gebonden aan nauwkeurig vastgestelde regels. Producenten moeten bij beweringen over de voedingswaarde en het gezondheidseffect van hun producten voldoen aan de voorwaarden van de Europese claimsverordening. Deze regels gelden voor alle uitingen. Niet alleen op het etiket, maar ook in advertenties, in het winkelschap en op websites.

Naar boven

Wat wordt geëtiketteerd?

In het Warenwetbesluit Etikettering van Levensmiddelen (WEL) staat welke informatie op levensmiddelen etiketten moet staan. Voorbeelden zijn de ingrediëntenlijst en de houdbaarheidsdatum. Etikettering is onder meer van belang voor:

  • samenstelling en voedingswaarde;
  • houdbaarheidsperiode van het product;
  • traceerbaarheid van het product (batchnummer);
  • opslag condities, zoals temperatuur, vochtigheid, ventilatie;
  • aanwezigheid van mogelijke allergenen, zoals pinda's;
  • interactie met andere stoffen;
  • risico's voor de gebruiker (producten in hoge concentraties, zoals smaak- en reukstoffen, olie van kruidenextracten of andere geconcentreerde (natuurlijke) geur- en smaakstoffen;
  • voeding- en gezondheidsclaims.

Vooral informatie over allergieveroorzakende voedingsmiddelen is van groot belang.
Er zijn twaalf met name genoemde allergenen die zorgen voor 90% van de allergische reacties, die altijd moeten worden vermeld. Dit zijn: granen die gluten bevatten, vis, schaaldieren, eieren, pinda's, soja, melk, zuivelproducten en lactose, noten, selderij, mosterd, sesamzaad, sulfieten.

Naar boven

Overige vermeldingen op etiket, label of verpakking

Naast het moeten voldoen aan de verplichtingen mogen fabrikanten ook op andere manieren producten aanprijzen. Het is echter verboden consumenten te misleiden. De gemiddelde consument moet de manier van presenteren kunnen begrijpen. Dit laatste moet dan aantoonbaar worden gemaakt met bewijzen.

Als basis geldt altijd dat etiketten van voedingsmiddelen niet misleidend mogen zijn. Om te verzekeren dat dit principe wordt gerespecteerd hebben de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de EU en nationale overheden codes vastgesteld. Ze staan alleen 'goed gefundeerde en gerechtvaardigde' claims toe.

Het Europees Parlement heeft eind 2010 ingestemd met aanvullende regels voor etikettering van levensmiddelen. Het gaat onder meer om informatie over de hoeveelheid zout, suiker, vet en verzadigd vet. Het doel is het toenemende overgewicht van Europeanen te helpen bestrijden.

Ook wil het Parlement verplichte informatie op het etiket over het land van herkomst van vlees van varkens lam en gevogelte. Sinds 2002 is dat al verplicht voor rund- en kalfsvlees. De afzonderlijke lidstaten moeten overigens nog instemmen met de voorgestelde wijzigingen van de etiketteringsregels. 

Producten die niet worden verpakt, hoeven van de EU geen label met de voedingswaarde-informatie te hebben. Uitzondering is de informatie over allergenen die in een product kunnen voorkomen.
De voorstellen van het Europese Parlement zijn bedoeld om de kwaliteit (verder) te verbeteren, zodat consumenten op basis van duidelijke, vergelijkbare informatie verantwoorde en gezonde keuzes kunnen maken.

Naar boven

Extra relevante informatie

Op etiketten van vlees kan naast de herkomstaanduiding en de code van de verwerkende bedrijven aanvullende informatie zijn vermeld. Bijvoorbeeld een houderij- of huisvestingsvorm, zoals scharrel- en biologisch vlees, het gebruik van een bepaald soort voer of het hebben van groepshuisvesting.

De informatie kan voor consumenten van belang zijn bij hun keuze voor een product. Basisregel is altijd dat etikettering niet bewust misleidend mag zijn of onwaarheden mag claimen. Ook mogelijke gezondheidsclaims mogen alleen onder heel specifieke voorwaarden worden vermeld.
Keurmerken zoals IKB (Integraal Keten Beheer) staan voor informatie die voor consumenten van belang kunnen zijn en mogen dus worden vermeld.

Consumenten moeten op voorverpakt vlees dat op één of andere maner is bewerkt of behandeld, kunnen zien welke hulpstoffen of producten zijn gebruikt. Alle ingrediënten moeten vermeld staan, in volgorde van gewicht.
Op de verpakking moet de specifieke naam staan en in voorkomende gevallen ook het E-nummer (het nummer waaronder het in de EU-wetgeving is toegelaten). 
Zie ook onze algemene informatie Verpakking & E-nummers.

In Nederland is dit vastgelegd in het Warenwetbesluit Etikettering van Levensmiddelen (WEL), die is gebaseerd op de EG Richtlijn 2000/13.

Op een vleesproduct dat is samengesteld uit verschillende producten, vleessoorten en/of ingrediënten hoeft het land van herkomst niet meer te worden vermeld.

Naar boven

Etikettering in de productieketen

Elke stap in de productieketen van vlees gaat gepaard met controles. Dit begint bij de productie van gras, maïs, granen en andere ingrediënten voor veevoer. Op de verpakking van zaaizaad staat al welk ras het is en welke behandelingen het heeft ondergaan.

De productie van diervoeder gebeurt in Nederland onder de gecertificeerde voorwaarden van GMP-Voer (Good Manufacturing Practice). Dat houdt onder meer in, dat elke processtap gedocumenteerd moet zijn.
Bij levering van grondstoffen moeten documenten worden afgegeven met de vermelding van de samenstelling en herkomst. Bij levering van grote hoeveelheden zoals vrachtwagen- of scheepsladingen, gebeurt dat via de vrachtbrieven of via elektronische systemen. Bij kleinere hoeveelheden worden verpakkingen gelabeld volgens geldende voorschriften.

Bij iedere levering van veevoer krijgt de boer een lijst van ingrediënten en de voedingswaarde. Hierop staat onder meer de hoeveelheid eiwit, energie, vochtgehalte, vitamines, calcium, vezels.
Ook belangrijke aminozuren zoals lysine en methionine moeten worden vermeld. Vaak is die informatie uitgebreider dan wat consumenten terugvinden op de vleesverpakking.

De wettelijke eisen voor diervoeders zijn bepaald op Europees niveau en gelden voor alle landen in de EU.
Als basis geldt de Verordening Diervoeders 767/2009. Nationale controle-instanties zien toe op naleving. In Nederland is dat de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA). Hierbij geldt dat elk product moet zijn voorzien van een unieke naam of code en bijzonderheden over verpakking en etikettering moeten beschikbaar zijn.

De etikettering van producten moet overeenkomen met de voorschriften van de betreffende EU diervoederwetgeving. De verpakking moet worden voorzien van een unieke identificatie. Deze kan bestaan uit een combinatie van codes. De partij waartoe die identificatie en codecombinatie behoort kan dan worden geïdentificeerd en getraceerd.

Eindproducten
moeten voor verzending volgens schriftelijke vastgelegde procedures worden geïnspecteerd. Hiermee wordt verzekerd dat ze voldoen aan de specificatie. Van elke partij moet gedurende minimaal de gedefinieerde houdbaarheid van het product een representatief monster van een adequate afmeting worden getrokken en bewaard. De monsters moeten worden verzegeld en van etiketten voorzien. Ze moeten zodanig worden opgeslagen dat abnormale verandering wordt voorkomen, zodat gedurende de hele periode een vergelijkbaar monster beschikbaar blijft voor de autoriteiten.

Bij gebruik als veevoeder moet worden vermeld of (wettelijk toegelaten) GMO-producten zijn gebruikt. Het kunnen traceren van genetisch gemodificeerde gewassen of ggo’s (genetisch gemodificeerde organismen) is voor twee situaties belangrijk. In geval van een calamiteit kan in een beperkte tijd in de productieketen worden nagegaan waar de producten zich bevinden. Daarna kan de etikettering worden geverifieerd en gecontroleerd.

De diervoederwetgeving is vrijwel voor de hele Europese Unie gelijk. Door de Europese Raad (en het Europese Parlement) en de Europese Commissie zijn richtlijnen, beschikkingen en verordeningen vastgesteld. Die zijn in de lidstaten in nationale wetgeving geïmplementeerd.
De EU-verordeningen zijn rechtstreeks van toepassing. In toenemende mate stelt de Europese Raad (en Parlement) en de Europese Commissie regelgeving in de vorm van een verordening vast.

Veevoeder bestaat uit veel ingrediënten. Afhankelijk van hoeveelheden, herkomst en mogelijke risico´s gelden aparte regels voor gebruik. Daarom zijn er ook verschillende regels voor de documentatie op de verpakking.

Naar boven

Europese 'Code of Practice' voor diervoederadditieven

Voor speciale voederadditieven die in kleine hoeveelheden aan diervoeder worden toegevoegd, gelden vaak aanvullende eisen voor het gebruik en de etikettering.
De overkoepelende organisaties van producenten van additieven (Fefana), en de Europese Federatie van mengvoederbedrijven (Fefac) hebben afspraken gemaakt waaraan bedrijven zich moeten houden om wettelijke eisen correct na te leven. Zoals met vrijwel alle wettelijke eisen voor diervoeder ligt de basis in Europese verordeningen, in dit geval in Artikel 16 van verordening 1831/2003.

Naar boven

Regelgeving Europese Unie en Nederlandse claimverordening

Sinds 1990 is een EU-richtlijn van kracht waarin is vastgelegd waar aan voldaan moet worden bij het opstellen van een voedingswaarde declaratie op een etiket. In de loop der jaren zijn aanvullingen toegevoegd.

De Nederlandse regelgeving over etikettering van levensmiddelen is geregeld in het Warenwetbesluit Etikettering van Levensmiddelen (WEL), gebaseerd op de Europese Richtlijn 2000/13/EG. Hieraan is is in 2003 de regelgeving overde allergenenvermelding toegevoegd.
De Nederlandse regelgeving over voedingswaardedeclaratie is geregeld in het Warenwetbesluit Voedingswaarde-informatie. Dit is afgeleid van de Europese Richtlijn 90/496/EEG.

In Nederland wordt de etikettering van levensmiddelen besproken in het Regulier Overleg Warenwet, Deskundigenoverleg Etikettering van Levensmiddelen. In dit overleg komen de etikettering en de voedingswaarde declaratie en de allergenenvermelding aan de orde.

Op Europees niveau wordt etiketteren besproken in de EG-Commissiewerkgroep Etikettering en het onderwerp voedingswaardedeclaratie in de EG-Commissiewerkgroep Voedingswaardedeclaratie.
Het Permanent Comité Voedselketen en Diergezondheid, sectie General Food Law, stelt vervolgens de door de EG-Commissiewerkgroepen voorgestelde aanpassingen vast.

EG-richtlijn nr. 2000/13/EG schrijft de bepalingen voor waaraan voldaan moet worden bij het etiketteren van levensmiddelen. Op 1 juli 2007 is Verordening (EG) Nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voorlevensmiddelen van kracht geworden.

De controle op de naleving van de claimsverordening wordt in Nederland uitgevoerd door de nieuwe Voedsel en Waren Autoriteit (nVWA).

Naar boven

Nieuws

Nieuw dossier 'Etikettering en Labelling' op www.vlees.nl

Onder het hoofddossier Kwaliteit en Controle is op de interactieve website www.vlees..nl een nieuw dossier gepubliceerd: 'Etikettering...

Lees meer
Inventarisatie borging voedselveiligheid

Staatssecretaris Dijksma wil in kaart brengen hoe overheid en bedrijfsleven in Nederland de voedselveiligheid hebben gewaarborgd. Zo zal...

Lees meer

Naar boven

Vlees in beeld

Uitgelicht

Invriezen en ontdooien: een koud kunstje

Lees meer